„Tragiczny romans” jest świetną adaptacją klasycznego opowiadania Arthura Conan Doyle’a pt. „Przygoda w dworku Trzy Daszki” (The Adventure of the Three Gables). W roli Sherlocka Holmesa wystąpił znakomity Piotr Fronczewski, nadając tej postaci niepowtarzalny urok.

Utwór: Tragiczny romans

Autor: Arthur Conan Doyle

Premiera: 23 lipca 1978 Teatr Polskiego Radia

Przekład: Jan Meysztowicz

Adaptacja: Robert Długoborski

Reżyseria: Zofia Rakowiecka

Realizacja akustyczna: Andrzej Złomski

Seria: Teatrzyk Zielone Oko

Inne emisje: 1983-02-19, 1987-10-24, 1988-09-04

Czas trwania: 34’58″

Obsada

Sherlock Holmes: Piotr Fronczewski

Doktor Watson: Jerzy Tkaczyk

Mary Maberley: Aleksandra Karzyńska

Inspektor: Lech Ordon

Isadora Klein: Renata Kossobudzka

Susan: Jadwiga Kuryluk

Steve Dixi: Jerzy Karaszkiewicz

Lokaj: Czesław Lasota

Fabuła

Akcja słuchowiska rozpoczyna się w mieszkaniu przy Baker Street, gdzie detektywistyczny spokój zostaje gwałtownie zakłócony przez nieproszonego gościa. Do pokoju wpada rosły i agresywny rzezimieszek, Steve Dixi, który próbuje brutalnie zastraszyć Sherlocka Holmesa. Bandyta ostrzega detektywa, by ten pod żadnym pozorem nie wtrącał się w pewną sprawę dotyczącą posiadłości w Harrow Weald. Holmes, z typowym dla siebie lodowatym opanowaniem, nie tylko ignoruje groźby, ale wręcz kpi z opryszka, wymieniając jego powiązania ze światem przestępczym. Zmieszany i przerażony wiedzą detektywa bandyta ostatecznie ucieka w panice.

Ten incydent upewnia Holmesa, że sprawa, z którą zgłosiła się do niego niedawno starsza dama, pani Mary Maberley, kryje w sobie poważną kryminalną tajemnicę.

Pani Maberley, właścicielka niewielkiego domu, opowiedziała detektywowi o niezwykle osobliwej i podejrzanej propozycji. Zgłosił się do niej pewien agent nieruchomości, oferując za jej dom kwotę znacznie przewyższającą jego rynkową wartość. Warunek był jednak skrajnie nietypowy: pani Maberley musiałaby sprzedać posesję wraz z absolutnie całym wyposażeniem, meblami, a nawet swoimi osobistymi rzeczami, opuszczając dom niemal w tym, w czym stoi. Kobieta, instynktownie wyczuwając podstęp, odmówiła.

W tle tej dziwnej transakcji kryje się osobisty dramat. Starsza pani wciąż opłakuje swojego jedynego syna, Douglasa, który niedawno zmarł w Rzymie. Douglas był błyskotliwym dyplomatą o wielkich perspektywach, ale jego kariera i życie legły w gruzach z powodu wyniszczającego, tragicznego romansu z bezlitosną i cyniczną kobietą. Odrzucony i zrozpaczony mężczyzna zmarł z „pękniętego serca” i wyczerpania. Na krótko przed śmiercią przysłał matce ciężką paczkę, której zawartości kobieta jeszcze nie zdążyła dokładnie przejrzeć.

Holmes i Watson uświadamiają sobie, że dziwna oferta kupna była w rzeczywistości desperacką próbą legalnego przejęcia czegoś bardzo cennego, co znajdowało się w domu kobiety. Niestety, gdy detektywi docierają do posiadłości pani Maberley, jest już za późno.

W nocy doszło do brutalnego włamania. Przekupiona pokojówka Susan wpuściła do środka włamywaczy (wśród których był wspomniany wcześniej Steve Dixi). Przestępcy uśpili starszą panią chloroformem i przetrząsnęli jej pokój. Co niezwykłe, złodzieje nie zabrali żadnej biżuterii ani sreber – ich jedynym łupem padł opasły maszynopis, wspomniana paczka przysłana przez zmarłego Douglasa. Szarpiąc się w pośpiechu, przestępcy urwali zaledwie jedną, ostatnią stronę dokumentu.

Holmes czyta wyrwaną stronę i wszystkie elementy układanki wskakują na swoje miejsce. Zmarły Douglas Maberley na łożu śmierci napisał roman à clef – powieść z kluczem. W zbeletryzowanej formie, nie szczędząc brutalnych szczegółów, opisał w niej swój nieszczęśliwy romans z kobietą, która go zniszczyła.

Holmes bez trudu identyfikuje tę postać. To Isadora Klein – bajecznie bogata, olśniewająco piękna i równie bezwzględna wdowa z wyższych sfer. Detektyw dowiaduje się, że Isadora planuje właśnie niezwykle korzystne, arystokratyczne małżeństwo z młodym księciem. Ujawnienie demaskatorskiej powieści Douglasa wywołałoby gigantyczny skandal, który zrujnowałby jej życiowe plany. To ona stała za próbą kupna domu, wynajęciem bandytów i kradzieżą rękopisu, który bezzwłocznie spaliła.

Sherlock Holmes składa wizytę zuchwałej Isadorze Klein. Kobieta przyjmuje go z wyniosłą pewnością siebie, a wręcz rozbawieniem, traktując całą sprawę kradzieży jako zabawną anegdotę i uważając się za nietykalną z powodu swoich pieniędzy.

Błyskotliwy detektyw natychmiast uciera jej nosa. Pokazuje zachowaną ostatnią stronę rękopisu oraz grozi, że jeśli wezwie policję, oskarży ją o zorganizowanie napadu, wynajęcie zbirów i zlecenie kradzieży z włamaniem, a skandal i tak dotrze do jej narzeczonego. Przerażona perspektywą utraty arystokratycznego tytułu, Isadora traci rezon i pyta o cenę milczenia Holmesa.

Rozwiązanie sprawy przez detektywa jest surowe, ale i głęboko sprawiedliwe. Żąda od wdowy natychmiastowego wypisania czeku na astronomiczną kwotę pięciu tysięcy funtów. Pieniądze te mają zostać przekazane pani Maberley, aby załamana matka zmarłego pisarza mogła zrealizować swoje wielkie marzenie o podróży dookoła świata i oderwać myśli od tragicznych wspomnień. Isadora, nie mając wyjścia, podpisuje czek, a zło zostaje w pragmatyczny sposób ukarane.