Utwór: Byle szesnastolatek

Autor: Frederick Forsyth

Premiera: 14 lutego 1981 Teatr Polskiego Radia

Przekład: Stefan Wilkosz

Adaptacja: Halina Krzyżanowska

Reżyseria: Maria Wachowiak

Realizacja akustyczna: Alina Langiewicz

Opracowanie muzyczne: Mirosława Janeta

Inne emisje: 1983-02-05, 1987-06-13, 2002-04-26

Seria: Teatrzyk Zielone Oko

Czas trwania: 24’16″

Obsada

Samuel Nutkin: Bronisław Pawlik

Letycja, zona Samuela: Izolda Wojciechowska

Abraham Fogarty: Stanisław Zaczyk

Sally: Jolanta Lothe

Mężczyzna: Marian Glinka

Sierżant Smiley: Jerzy Zass

Fabuła

Słuchowisko „Byle szesnastolatek”, zrealizowane na podstawie opowiadania Fredericka Forsytha (znanego również pod polskim tytułem „Niewypał”), przedstawia historię Samuela Natkina – niezwykle nieśmiałego, skromnego i do bólu przeciętnego urzędnika ubezpieczeniowego. Życie Samuela to absolutna, nieprzerwana rutyna, w której nie ma miejsca na najmniejsze szaleństwo. Każdego dnia mężczyzna dojeżdża do pracy tym samym pociągiem, siada w tym samym przedziale i za wszelką cenę stara się nie rzucać w oczy. W domu czeka na niego surowa, apodyktyczna żona, Letycja, która trzyma go całkowicie pod pantoflem. Egzystencja głównego bohatera jest szara, pozbawiona jakichkolwiek uciech, czułości czy dreszczyku emocji, co czyni go podręcznikowym przykładem człowieka uległego, który panicznie unika wszelkich życiowych konfrontacji.

Ten monotonny, wieloletni porządek zostaje niespodziewanie zburzony przez czysty przypadek. Pewnego dnia, podczas rutynowego powrotu z pracy, Samuel znajduje wciśnięty między siedzenia w swoim przedziale magazyn z drobnymi anonsami towarzyskimi. Powodowany nagłym, zupełnie do niego niepodobnym impulsem oraz ciekawością, postanawia przełamać swoje dotychczasowe, sztywne zasady. W przypływie chwili słabości odpowiada na jedno z ogłoszeń i umawia się na spotkanie z niejaką panną Sally. Decyzja ta, w jego zamyśle mająca być jedynie drobną, tajemną ucieczką od przytłaczającej rzeczywistości, staje się początkiem dramatycznych wydarzeń.

Chwila zapomnienia okazuje się bezwzględną i perfekcyjnie zaplanowaną pułapką, przygotowaną przez grupę oszustów. Wkrótce po wizycie z Samuelem kontaktuje się Abraham Fogarty – bezlitosny przestępca, który uświadamia urzędnikowi, że podczas spotkania z Sally zrobiono mu kompromitujące zdjęcia. Szantażysta stawia sprawę jasno: żąda zapłaty ogromnej sumy pieniędzy w zamian za milczenie i zniszczenie negatywów. Jeśli Natkin nie zapłaci, fotografie trafią prosto na biurko jego szefa oraz w ręce purytańskiej Letycji. Dla człowieka, którego całe życie opiera się na nienagannej reputacji zawodowej i towarzyskiej, taka perspektywa oznacza ostateczną katastrofę.

Przestępcy są niezwykle pewni siebie, uznając, że trafili na ofiarę idealną, która nie sprawi im najmniejszych problemów. Fogarty i jego ludzie specjalizują się w wyłudzaniu pieniędzy od przerażonych mężczyzn, którzy mają zbyt wiele do stracenia, by szukać pomocy na policji. Samuel, ze swoją powierzchownością zastraszonego urzędnika w meloniku, wydaje się im być uosobieniem bezbronności i tchórzostwa. Szantażyści nieustannie zwiększają presję psychiczną, będąc głęboko przekonanymi, że zdesperowany mężczyzna dla świętego spokoju posłusznie spełni wszystkie ich żądania.

Szajka szantażystów popełnia jednak fatalny błąd, oceniając swoją ofiarę wyłącznie po pozorach. W spektakularnym finale słuchowiska na jaw wychodzi niezwykła przeszłość głównego bohatera, która całkowicie odwraca układ sił. Okazuje się bowiem, że pod maską potulnego księgowego kryje się człowiek o stalowych nerwach – weteran z czasów II wojny światowej, który służył w elitarnych jednostkach saperskich zajmujących się rozbrajaniem niewybuchów. Mężczyzna, który latami z zimną krwią operował przy śmiercionośnych bombach, w rzeczywistości nie daje się zastraszyć kilku opryszkom. Wykorzystując swoje wyjątkowe umiejętności, Natkin przygotowuje dla szantażystów wybuchową niespodziankę, udowadniając, że jego nieśmiałość była jedynie pozą, a oprawcy sami padną ofiarą swojej chciwości i ignorancji.