Utwór: Jad mantezji
Autor: Janusz A. Zajdel
Premiera: 20 kwietnia 1985 Teatr Polskiego Radia
Adaptacja: Maciej Leszczyński
Reżyseria: Maciej Leszczyński
Realizacja akustyczna: Alina Langiewicz
Opracowanie muzyczne: Barbara Dzięgielewska
Inne emisje: 2002-05-31
Seria: Teatrzyk Zielone Oko
Czas trwania: 43’42”
Obsada
Ugo: Henryk Talar
Miler: Marek Robaczewski
Thun: Jacek Jarosz
Policjant: Marek Obertyn
Leper: Gustaw Lutkiewicz
Profesor: Ignacy Machowski
Komendant: Włodzimierz Bednarski
Komisarz: Stanisław Gawlik
Fabuła
Akcja słuchowiska rozpoczyna się w niezwykle dramatycznych okolicznościach, na niegościnnej, obcej planecie. Dwójka bohaterów, Ugo oraz doktor Leper, przemierza zdradliwe i niebezpieczne bagna. Atmosfera planety jest zabójcza, co wymusza na wędrowcach nieustanne korzystanie z aparatów tlenowych, których zapasy nieubłaganie się kurczą. Sytuację drastycznie pogarsza fakt, że Leper zapada na śmiertelną chorobę zwaną Aubercją. Choroba ta, nazwana tak od nazwiska swojej pierwszej ofiary, jest na ówczesnym etapie medycyny całkowicie nieuleczalna i objawia się potężnymi wstrząsami oraz postępującym paraliżem układu nerwowego.
Z relacji zmęczonych wędrowców dowiadujemy się, że kolejne ataki Aubercji są coraz cięższe. Czwarty atak całkowicie odcina czucie w nogach, a piąty zawsze kończy się niechybną śmiercią. W pewnym momencie wycieńczony Leper doświadcza kolejnego, ostatecznego paraliżu, a sytuacja wydaje się beznadziejna. Nagle z otaczającej ich dżungli wyłania się tajemniczy, fioletowy stwór przypominający gigantyczną konwalię z żółtymi oczami i trąbką. To drapieżna Mantezja – przerażająca hybryda, która bezlitośnie atakuje bezbronnego Lepera, wstrzykując w jego ciało swój jad.
Zamiast spodziewanej śmierci z rąk potwora, następuje nieoczekiwany zwrot akcji. Po przebudzeniu z głębokiego omdlenia Leper odkrywa, że odzyskał władzę w ciele i jest całkowicie zdrowy. Jad Mantezji okazał się cudownym, naturalnym lekarstwem na nieuleczalną dotąd Aubercję. Jako genialny badacz, Leper natychmiast przystępuje do działania i udaje mu się schwytać jeden z okazów Mantezji. Pozyskuje z niej kilkadziesiąt mililitrów bezcennej substancji, którą nazywa „mantezyną”.
Naukowiec szybko uświadamia sobie jednak mroczną i niebezpieczną stronę swojego odkrycia. Leper prosi Ugo o absolutną dyskrecję, planując przekazać wiedzę o substancji wyłącznie zaufanemu doktorowi Melminowi przebywającemu na Ziemi.
Substancja jest praktycznie niewykrywalna w ludzkim organizmie, nie pozostawiając we krwi żadnych śladów po zgonie. Dla osób chorych na Aubercję jest to środek wprowadzający w stan letargu i całkowicie leczący schorzenie. Dla zdrowego człowieka jest to natychmiastowa, bezbolesna i śmiertelna trucizna.
Wizja posiadania idealnej, niewykrywalnej broni morderstwa budzi w Ugo najmroczniejsze instynkty i chciwość. Zamiast pomóc przyjacielowi w bezpiecznym powrocie, postanawia go zdradzić dla własnych, egoistycznych i zbrodniczych korzyści. Gdy Leper zapada w głęboki, regeneracyjny sen, Ugo bez wahania go wiąże. Następnie z zimną krwią przecina mu nożem rurkę doprowadzającą życiodajny tlen z aparatu. Ugo kradnie fiolkę z mantezyną i ucieka, pozostawiając swojego towarzysza na pewną śmierć w toksycznych oparach bagiennej dżungli.
Akcja słuchowiska przenosi się wiele lat do przodu, w cywilizowane rejony, gdzie Ugo odwiedza wybitnego naukowca, profesora Holma. Profesor zasłynął z tworzenia niezwykle zaawansowanych protez oraz systemów bionicznych sterowanych bioprądami i myślami. Ugo, przekonany o swojej bezkarności i pewny potęgi, jaką daje mu ukryta trucizna, proponuje profesorowi mroczną współpracę. Jego plan polega na wykorzystaniu niewykrywalnej mantezyny do skrytobójczego mordowania wpływowych osób. Następnie zamordowani mieliby być zastępowani przez zdalnie sterowane, doskonałe manekiny skonstruowane przez Holma. W ten sposób obaj spiskowcy mogliby zdobyć ogromne wpływy i kontrolować ważne instytucje z tylnego siedzenia.
Profesor Holm kategorycznie odrzuca tę zbrodniczą propozycję, obnażając bezwzględność i cynizm swojego rozmówcy. Ugo, zrażony odmową i przerażony faktem, że Holm poznał jego największą tajemnicę, natychmiast wyciąga broń. Strzela do profesora z zamiarem szybkiej likwidacji niewygodnego świadka. Ku jego ogromnemu przerażeniu, kule nie robią na gospodarzu żadnego wrażenia, ponieważ postać siedząca w fotelu to w rzeczywistości jeden ze sztucznych, mechanicznych sobowtórów.
Z ukrytych głośników dobiega głos prawdziwego profesora Holma, który wypowiada słowa dobrze znane Ugo z przeszłości. Zszokowany zamachowiec uświadamia sobie mrożącą krew w żyłach prawdę: profesor Holm to w rzeczywistości doktor Leper. Naukowiec przeżył próbę morderstwa na bagnach, ponieważ podczas głębokiego omdlenia zapotrzebowanie ludzkiego organizmu na tlen drastycznie spada. To, w połączeniu z resztkami powietrza znajdującymi się w odciętej rurce, pozwoliło mu przetrwać w toksycznej dżungli. Słuchowisko kończy się wezwaniem strażników przez triumfującego Lepera, podczas gdy pokonany i zrezygnowany Ugo podsumowuje swój żałosny los, stwierdzając, że zabił tego człowieka już dwa razy, a on wciąż żyje.