Utwór: Jim szczęściarz

Autor: Kingsley Amis

Premiera: 6 marca 1988 Teatr Polskiego Radia (oczywiście, niedziela)

Przekład: Bronisława Jackiewicz

Adaptacja: Iwona Smolka

Reżyseria: Andrzej Zakrzewski

Realizacja akustyczna: Alina Langiewicz

Seria: Romanse i nie tylko

Czas trwania

część I: 33’46”

część II: 32’35”

część III: 34’07”

Obsada

Jim Dixon: Marek Kondrat

Małgorzata: Sławomira Łozińska

Karola: Małgorzata Niemirska

Bertrand Welch: Andrzej Piszczatowski

Profesor Welch: Jerzy Przybylski

Krystyna Gallaghan: Joanna Wizmur

Pani Welch:  Mirosława Dubrawska

Juliusz Gore-Urquhart: Igor Śmiałowski

Fabuła

Głównym bohaterem historii jest Jim Dixon, młody wykładowca historii na prowincjonalnym brytyjskim uniwersytecie, którego posada wisi na włosku. Jego kariera zależy wyłącznie od kaprysów jego przełożonego, roztargnionego i pretensjonalnego profesora Welcha. Jim, starając się wkraść w łaski szefa, zmuszony jest do spędzenia weekendu w jego domu na wyjątkowo nudnym, „artystycznym” spotkaniu pełnym madrygałów i fletów prostych. W tym samym czasie Jim uwikłany jest w toksyczną, opartą na poczuciu winy relację z Małgorzatą (Margaret) Peel, niestabilną emocjonalnie koleżanką z pracy, która niedawno próbowała popełnić samobójstwo po zawodzie miłosnym. Sytuacja na weekendzie komplikuje się jeszcze bardziej, gdy w domu pojawia się arogancki syn profesora, początkujący malarz Bertrand, wraz ze swoją zjawiskowo piękną dziewczyną, Krystyną (Christine) Callaghan.

Zestresowany wizją utraty pracy, zirytowany pretensjonalnością Bertranda i przytłoczony emocjonalnym szantażem Małgorzaty, Jim szuka ukojenia w alkoholu. Pijany wymyka się do swojego pokoju, gdzie w tajemnicy pali papierosy. Niestety, w wyniku alkoholowego otępienia zapada w sen, a niedopałek wypala wielkie dziury w pościeli, kocu i cennym dywaniku pani Welch. Poranek wita Jima paraliżującym kacem i przerażeniem na widok zniszczeń. Próbując zatuszować katastrofę, wraz z Małgorzatą desperacko wycinają spalone fragmenty pościeli ostrzem do golenia. W trakcie tej żałosnej próby zatarcia śladów nakrywa ich Krystyna. Wbrew początkowym obawom Jima, dziewczyna nie donosi na niego gospodarzom, ale pomaga mu ukryć zniszczenia, obracając dywan i przestawiając meble. Ten incydent staje się początkiem ich wzajemnego porozumienia.

Akcja przenosi się na doroczny letni bal uniwersytecki. Jim jest tam zmuszony towarzyszyć histeryzującej Małgorzacie, podczas gdy Bertrand cynicznie ignoruje Krystynę, spędzając czas z żoną innego wykładowcy. Jim i Krystyna, oboje znudzeni i rozczarowani swoimi partnerami, zaczynają ze sobą rozmawiać. Odkrywają, że łączy ich wspólna niechęć do pretensjonalności Bertranda. Jim, zdobywając się na odwagę, prosi dziewczynę do tańca, a następnie oboje postanawiają potajemnie uciec z balu, zostawiając swoje „drugie połówki”. Podczas wspólnej jazdy taksówką dochodzi między nimi do pocałunku. Krystyna wyznaje jednak, że choć Jim jej się podoba, czuje się zobowiązana wobec Bertranda i musi dotrzymać mu słowa. Zrezygnowany Jim uważa, że nie ma z nim żadnych szans.

Wkrótce Jim odkrywa mroczny sekret Bertranda – arogancki malarz ma potajemny romans z Karolą, żoną jednego z kolegów Jima z uczelni. Kiedy Bertrand dowiaduje się o ucieczce Jima z Krystyną po balu, dochodzi między nimi do ostrej konfrontacji w pokoju Dixona. Bertrand żąda, by Jim trzymał się z daleka od jego dziewczyny (którą traktuje jak swoją własność), mimo że sam ma romans. Kłótnia przeradza się w fizyczną bójkę, w której Jim nokautuje Bertranda, ostatecznie stawiając mu się. Niewiele później Jim uwalnia się również z toksycznych macek Małgorzaty. Konfrontuje ją z faktami, odkrywając, że jej niedawna próba samobójcza była jedynie wyrachowaną, teatralną manipulacją mającą na celu wzbudzenie litości, a jej rzekomy powód do rozpaczy (inny mężczyzna) nigdy nie dawał jej powodów do takich działań.

Punktem kulminacyjnym historii jest obowiązkowy publiczny wykład Jima na temat „Wesołej Anglii” (Merry England), którego wygłoszenia zażądał profesor Welch. Wykład ten miał być przepustką Jima do zachowania posady. Przerażony i potwornie zestresowany Dixon próbuje ukoić nerwy gigantycznymi ilościami alkoholu, mieszając piwo, gin i sherry. Na mównicę wychodzi kompletnie pijany. Zamiast wygłosić nudny referat, Jim traci nad sobą kontrolę: zaczyna naśladować akcenty i manieryzgmy zgromadzonych w sali notabli, w tym samego profesora Welcha. Wykład przeradza się w pijacki, satyryczny bełkot przeciwko skostniałemu systemowi, który kończy się spektakularnym omdleniem Jima (lub też wyniesieniem go z sali). To definitywnie kończy jego karierę naukową na prowincji.

Choć wydaje się, że Jim stracił wszystko, los (i tytułowe szczęście) ostatecznie się do niego uśmiecha. Na widowni podczas katastrofalnego wykładu był obecny Juliusz Gore-Urquhart, bogaty mecenas sztuki i wuj Krystyny. Zamiast oburzenia, wykład wzbudził w nim sympatię do antyestablismentowej postawy Jima. Gore-Urquhart proponuje Dixonowi lukratywną posadę swojego sekretarza w Londynie – tę samą pracę, o którą od dawna bezskutecznie starał się arogancki Bertrand. Jednocześnie Krystyna, ostatecznie dowiadując się o romansie Bertranda, porzuca go. W finałowej scenie Jim, mając już nową posadę w kieszeni, biegnie na dworzec kolejowy, z którego odjeżdża Krystyna. Młodzi spotykają się, a Jim wymaszerowuje w stronę nowej przyszłości, mijając po drodze wściekłego Bertranda i rodzinę Welchów, zostawiając całe to pretensjonalne środowisko daleko w tyle.