Utwór: Polisa na życie

Autor: Arthur Ray (to pseudonim literacki Pawła Szlachetko)

Premiera: 15 marca 1986 Teatr Polskiego Radia

Reżyseria: Andrzej Pruski

Realizacja akustyczna: Wojciech Truszczyński

Opracowanie muzyczne: Mirosława Janeta

Inne emisje: 2003-01-10

Seria: Teatrzyk Zielone Oko

Czas trwania: 38’45″

Obsada

Przesłuchujący: Zdzisław Salaburski

Rota: Wacław Szklarski

Vilwoord: Jerzy Kryszak

Giulio: Eugeniusz Robaczewski

Komisarz: Tadeusz Borowski

On: Paweł Wawrzecki

Alex: Marek Obertyn

Max: Wojciech Duryasz

Ona: Aleksandra Ford-Sampolska

Lekarz: Witold Skaruch

Quentin: Tadeusz Włudarski

Fabuła

Akcja słuchowiska osnuta jest wokół klasycznego i niezwykle silnego motywu kryminalnego – żądzy pieniądza. Opowieść wprowadza nas w duszny, pełen niedomówień świat bohaterów, którzy znaleźli się w głębokim kryzysie życiowym i finansowym. Główną osią intrygi jest tytułowa polisa ubezpieczeniowa na życie, opiewająca na gigantyczną kwotę, która jawi się jako jedyne lekarstwo na ich wszystkie problemy. W obliczu narastającej desperacji, w głowach spiskowców (w słuchowisku usłyszeć można m.in. postać Quentina) rodzi się makabryczny, rzekomo bezbłędny plan. Chęć szybkiego wzbogacenia się i rozpoczęcia nowego życia z dala od długów popycha ich do zaplanowania zbrodni doskonałej – wydarzenia, które zatuszowane jako tragiczny, nieszczęśliwy traf, ma błyskawicznie otworzyć drogę do wypłaty astronomicznego odszkodowania.

W drugiej części słuchowiska słuchacz staje się świadkiem misternej, wyrachowanej realizacji zbrodniczego scenariusza. Arthur Rey po mistrzowsku buduje napięcie, ukazując z zimną krwią, krok po kroku, jak przygotowywany jest ten staranny przekręt. Bohaterowie dbają o najdrobniejsze detale: zapewniają sobie żelazne alibi, preparują miejsce zdarzenia i perfekcyjnie odgrywają swoje role przed otoczeniem i służbami. Kiedy ostatecznie dochodzi do „nieszczęśliwego wypadku”, a śmierć zostaje oficjalnie zarejestrowana, wydaje się, że plan powiódł się w stu procentach. Pogrążeni w pozornym żalu i szoku beneficjenci z opanowaniem dopełniają wszelkich formalności, przekonani, że od wielkiej fortuny dzieli ich już tylko rutynowy przelew z towarzystwa ubezpieczeniowego.

Klimat słuchowiska drastycznie gęstnieje w momencie, gdy do akcji wkracza wnikliwy, doświadczony przez życie śledczy z firmy ubezpieczeniowej (lub współpracujący z nią komisarz policji). Zaczyna on skrupulatnie weryfikować dokumentację i chłodnym okiem badać okoliczności zdarzenia, odmawiając szybkiej wypłaty środków. Rozpoczyna się fascynująca, pełna napięcia gra w kotka i myszkę. Detektyw poprzez serię niewygodnych pytań, wyłapywanie drobnych nieścisłości w zeznaniach i nieustanne wywieranie presji psychologicznej, powoli burzy idealnie skonstruowaną fasadę kłamstw. Akcja, zgodnie z najlepszą tradycją Teatrzyku Zielone Oko, opiera się tu na genialnych, ostrych jak brzytwa dialogach, w których najdrobniejsze przejęzyczenie może stać się gwoździem do trumny dla sprawców.

Wraz z rosnącą presją ze strony nieustępliwego detektywa, perfekcyjnie działający układ między spiskowcami zaczyna się gwałtownie sypać. Ujawniają się prawdziwe, mroczne strony ludzkiej natury. Strach przed dekonspiracją i wizja wieloletniego więzienia rodzą potężną paranoję. Wspólnicy, którzy jeszcze niedawno działali ramię w ramię, zaczynają podejrzewać się nawzajem o zdradę, zatajenie dowodów lub chęć zagarnięcia całej kwoty z polisy wyłącznie dla siebie. Słuchowisko doskonale ukazuje, jak początkowa, zimna racjonalność ustępuje miejsca panice i nerwowym ruchom. Zamknięte pomieszczenia, ciągły lęk przed podsłuchem i wzajemne oskarżenia pchają bohaterów na sam skraj psychicznego obłędu.

Zakończenie „Polisy na życie”, jak na rasowy, duszny kryminał przystało, przynosi błyskotliwy i niezwykle przewrotny zwrot akcji. Kiedy napięcie sięga zenitu, a zbrodniczej zmowy nie da się już dłużej utrzymać w tajemnicy, dochodzi do ostatecznej, dramatycznej konfrontacji. Misternie tkana intryga obraca się ostatecznie przeciwko swoim własnym twórcom, a sprawcy wpadają w pułapkę własnej pychy – demaskuje ich drobny, z pozoru nieistotny błąd w planie, o którym w ferworze zbrodni zapomnieli. Historia kończy się gorzkim, klasycznym dla tego cyklu morałem, przypominając słuchaczom, że pogoń za łatwym bogactwem i budowanie swojego sukcesu na czyjejś śmierci ostatecznie prowadzi wyłącznie do samozagłady.